Learn how to ADDRESS others in Vietnamese

Xin chào các bạn, mình là Ngọc! Hôm nay, chúng ta sẽ nói về một “thử thách lớn nhất” khi học tiếng Việt, đó là Cách xưng hô. Bạn có từng thắc mắc vì sao người Việt không chỉ nói chuyện, mà họ còn như đang... xây dựng một “mối quan hệ gia đình” với bạn không? Ở Việt Nam, mỗi người bạn gặp đều có một vai vế nhất định trong “đại gia đình” xã hội: Gặp người lớn tuổi hơn, bạn gọi “Anh”, “Chị”, “Cô”, “Chú”. Gặp người nhỏ hơn, bạn gọi “Em”. Còn gọi “Bạn”, “Tôi” với tất cả mọi người? Nghe hơi xa cách đấy! Ở Việt Nam, xưng hô thể hiện 3 điều: Thứ bậc: Ai lớn hơn, ai nhỏ hơn. Sự gần gũi: Dùng từ thân mật sẽ kéo khoảng cách lại gần. Khiêm tốn: Xưng “em” với người lớn hơn giúp bạn thể hiện sự lễ phép. Ví dụ minh họa: “Chị ơi, em hỏi chút được không ạ?” nghe dễ thương và lịch sự. Nhưng nếu nói: “Bạn ơi, tôi hỏi chút!” vẫn đúng ngữ pháp, nhưng người Việt sẽ thấy xa cách, cứng nhắc. Người Việt thường chọn cách xưng hô theo thứ tự ưu tiên sau: 1. Tuổi tác (quan trọng nhất) 2. Chức vụ 3. Giới tính 4. Địa vị xã hội Nguyên tắc vàng: Khi không chắc, bạn hãy dựa vào tuổi. Nếu đoán sai, người ta chỉ cười và sửa lại, không sao cả. Nhưng gọi sai vai vế (ví dụ: gọi người 50 tuổi là “bạn”) là lỗi khá nặng trong giao tiếp. 1. Bằng hoặc gần tuổi: Có thể là Bạn bè thân thiết Cách gọi sẽ là: Cậu, Bạn, Tên riêng Cách xưng hô: Mình, Tớ, Tên riêng Ví dụ tự nhiên “Bình ơi, chiều nay mình đi cà phê nhé!” hoặc “Tớ đang đợi cậu ở quán nhé!” Cách dùng dễ thương, tự nhiên, thể hiện tình bạn thân. 2. Người lớn hơn (khoảng 25 - 40 tuổi) Vai vế: Anh nếu là nam, Chị nếu là nữ Cách gọi: Anh hoặc Chị Xưng là Em Ví dụ: “Anh ơi, em hỏi chút được không ạ?” “Chị Ngọc ơi, em nhờ chị xem giúp bài này nha.” Khi dùng “ạ”, thể hiện thêm sự lễ phép và tôn trọng. 3. Lớn hơn tuổi của bố mẹ, thầy cô Vai vế: Cô nếu là nữ, Chú/Bác nếu là nam Cách gọi sẽ là Cô/Chú/Bác Xưng là Cháu Ví dụ: “Dạ, cô ơi, cô có bán loại này không ạ?” “Cháu cảm ơn chú nhiều ạ.” Cách xưng này tạo cảm giác lễ phép và thân thiện, rất quan trọng khi gặp người lớn. 4. Vợ chồng / Người yêu Vai vế sẽ là Nam hoặc Nữ Cách gọi là Anh hoặc Em Xưng Em hoặc Anh Ví dụ: “Anh đi đâu đó? Em nhớ anh!” “Em ăn chưa? Anh mua đồ ăn cho nhé!” Dù bằng tuổi, vẫn gọi “Anh, Em” để thể hiện tình cảm và sự dịu dàng. Tình huống 1: Ở công sở Sếp lớn tuổi hơn bạn 10 tuổi, có thể gọi “Anh/Chị”, xưng “Em”. Nếu sếp nhỏ tuổi hơn nhưng chức cao hơn, có thể xưng “Em” hoặc “Tôi”, thêm “ạ” để thể hiện tôn trọng. Ví dụ: “Em đã hoàn thành báo cáo rồi ạ.” Nếu đồng nghiệp nhỏ tuổi hơn bạn, hãy xưng “Chị/Anh”, gọi “Em”. Tình huống 2: Mua hàng Người bán trẻ hơn bạn: “Em ơi, bán cho chị cái này nha!” Người bán lớn tuổi: “Cô ơi, cho cháu hỏi cái này bao nhiêu ạ?” Nếu không chắc tuổi: “Chị ơi” là lựa chọn an toàn nhất! Tình huống 3: Hỏi đường người lạ Ví dụ “Anh ơi, cho em hỏi đường đến Bến Thành với ạ?” “Cô ơi, nhà vệ sinh ở đâu vậy ạ?” “Bạn ơi” chỉ dùng khi người đó rất trẻ. Còn lại, anh, chị, cô, chú là cách xưng tự nhiên hơn nhiều. Tình huống 4: Trong lớp học Học sinh nói với giáo viên: “Dạ thưa cô, em chưa hiểu bài ạ.” Giáo viên nói với học sinh: “Em làm bài này chưa?” Giữa bạn học cùng lớp: “Cậu ơi, cho mình mượn bút nhé!” Tình huống 5: Trong gia đình Em trai gọi chị gái: “Chị ơi, cho em mượn áo!” Con nói với bố mẹ: “Ba ơi, mẹ ơi, con đi học!” Cháu nói với ông bà: “Ông ơi, cháu thương ông!” Những lưu ý nên tránh Gọi người lớn hơn là “Bạn” hoặc “Cậu”. Gọi người nhỏ hơn bằng “Ông/Bà”. Đây là đùa cợt không đúng chỗ. Hoặc dùng “Tôi, Bạn” trong giao tiếp thân mật, nghe lạnh lùng, xa cách. Ví dụ sai: “Bạn ơi, tôi muốn hỏi chút.” nghe như đang tranh luận. Hãy đổi thành: “Chị ơi, em hỏi chút nha!” nghe dễ thương hơn nhiều! Câu hỏi 1: Bạn đang nói chuyện với một người bán hàng ở chợ, là phụ nữ khoảng 45 tuổi. Bạn sẽ gọi là: _____ Xưng là: _____ Câu nói đầy đủ sẽ là: “______________________” (Ví dụ: Cô ơi, cháu hỏi chút, cái này bao nhiêu tiền ạ?) Câu hỏi 2: Bạn gặp một người giao hàng trẻ hơn bạn. Bạn sẽ gọi là _____, xưng là _____. (Gợi ý: Em ơi, chị cảm ơn nha!) Câu hỏi 3: Bạn muốn hỏi một người đàn ông trung niên chỉ đường. Bạn sẽ gọi là _____, xưng là _____. (Gợi ý: Chú ơi, cho cháu hỏi nhà ga ở đâu ạ?) Vậy là hôm nay, chúng ta đã mở được “chìa khóa vàng” để nói tiếng Việt chuẩn như người bản xứ. Hãy nhớ: “Đừng tìm từ You, mà hãy tìm vai vế và tình cảm.” Dùng đúng “Anh”, “Chị”, “Cô”, “Chú”, bạn không chỉ nói tiếng Việt hay hơn, mà còn được người Việt quý mến hơn. Hãy viết câu trả lời của bạn ở phần bình luận nhé. Ngọc sẽ xem ai là người đã thật sự “gia nhập Gia đình Việt Nam”! Và bây giờ, chào tạm biệt và hẹn gặp lại ở những video học tiếng Việt tiếp theo.